شهرهاى آباد اين مرزوبوم را ويران ساختند ، گروهى از دانشمندان و بازرگانان از اينجا مهاجرت نمودند ؛ آنها كه در مشرق ايران بودند به هندوستان مهاجرت كردند ، كسانى كه در جنوب و مركز ايران قرار داشتند از طريق دريا اين كشور را ترك گفتند . مردمان جنوب ايران و سواحل خليج فارس و درياى عمان كه با راههاى دريايى آشنايى داشتند در اثر حملهء مغول و پس از آن تيمور ، ناگزير شدند با سرمايه‌هاى خود در يكى از نقاط دوردست زندگى كنند ، يا در اثر خرابى و از دست دادن سرمايه ناگزير شدند به كشورهاى جنوب آسيا بروند . ايرانيانى كه در افريقاى شرقى يا اندونزى اقامت كرده‌اند ، بيشتر از اهالى فارس بوده‌اند . روى هم رفته دين مقدس اسلام توسط همين مهاجران ممالك مزبور نشر شد و اينان از طريق خطابه و ارشاد مردم را با حقايق اسلامى آشنا ساختند . آثار ايرانيان هم اكنون باگذشتن چند قرن در جنوب شرقى آسيا و افريقاى شرقى محفوظ است . تحقيق در اين موضوع نيازمند به پرداختن يك كتاب مىباشد . خدمات اسلامى ايرانيان در مغرب و شمال افريقا همان‌طور كه در آغاز اين مقال گفته شد ، اهالى خراسان و مشرق ايران با يك قيام مردانه بساط امويان را در هم نورديدند . عباسيان كه بر اريكهء خلافت مستقر شدند ، به‌طور كلى نژاد عرب را از مناصب حكومتى دور ساختند مگر چند نفر از خواص خود را كه در امور دولتى مشاركت دادند . چون دولت آنان از طرف خراسان ظهور كرد ، براى همين جهت استاندارى اكثر بلاد را به مردمان خراسان واگذار نمودند و در شرق و غرب عالم اسلام آنها را امارت و حكومت دادند . در زمان مأمون پس از اينكه وى از خراسان به عراق برگشت ، گروهى از اشراف و رجال خراسان با وى همراهى كردند . مأمون به هر يك از آنان مناصبى داد و در شهرهايى كه مورد نظرش بود به حكومت رسانيد . يكى از مناطقى كه مورد توجه عباسيان بود و بيم داشتند كه از آنجا خطرى متوجه